प्रदेश सरकारबाट ५० लाख विनियोजन

दमक, १६ माघ। हात्तीले दुःख दिएर जनधनको क्षति भइरहेको अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै कोशी प्रदेश पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले यस वर्ष हात्ती प्रभावित क्षेत्रमा हात्ती करिडोर निर्माणका लागि अध्ययन गर्ने भएको छ ।
झापा, मोरङ र सुनसरीमा हात्तीको जैविक मार्गको विस्तृत अध्ययन सकेर त्यस क्षेत्रको स्याटेलाइट म्यापिङ गरी हात्ती करिडोर निर्माण गर्ने योजना कार्यान्वयन गर्न लागेको हो ।
कोशी प्रदेशका पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री गणेश उप्रेतीले हात्ती प्रभावित क्षेत्रमा हात्ती करिडोर अध्ययन र निर्माणकालागि प्रदेश सरकारले ५० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको जानकारी दिए । उनले पहिलो चरणमा झापा, मोरङ र सुनसरीमा अध्ययन र स्थलगत निरीक्षण गर्ने, आहार, जलासय र जैविक बाटो निमार्ण गरिने मन्त्री उप्रेतीले पूर्वसन्देशलाई बताए ।
‘चालु वर्षको बजेट कार्यान्वयन मार्गदर्शन जारी गर्दै मन्त्रालयले हात्ती मानव द्वन्द्व न्यूनिकरण गर्न हात्ती करिडोरको अध्ययन गरी त्यसको सीमाना पहिचान गर्ने र उचित व्यवस्थापनका लागि आवश्यक रणनीति तर्जुमा गर्ने छ ।’– उनले भने । हात्ती करिडोर निर्माण गरी जैविक मार्गको सुरक्षा गर्ने र वन्यजन्तु मानव द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले सरकारले अध्ययन गर्न लागेको मन्त्री उप्रेतीले जानकारी दिए ।
झापाका हात्ती प्रभावित क्षेत्रका स्थानीयलाई प्राकृतिक प्रकोपको भन्दा पनि हात्तीले वर्षदिन भरी पुग्ने धान, मकै र फलफूल नष्ट गरिदिने हो कि भन्ने चिन्ताले सताउने गरेको दमक नगरपालिका ३ का वडाध्यक्ष नवीन बराल बताउँछन् । गाउँमा हात्ती आएपछि युवाहरु हात्ती धपाउन निस्कने गरेको र उनीहरु घर नफर्केसम्म घरमा रहेका अन्य सदस्य पनि त्रासमा बस्नु परेकोले हात्ती धपाउन प्रदेशस्तरीय संयन्त्र बनाउन उचित हुने बताए । उनले हात्ती पीडितहरुलाई राहतसँगै बाली बीमा गर्न प्रदेश र स्थानीय तहले योजना तर्जुमा गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् ।
झापामा हात्ती प्रभावित क्षेत्र भनेर चिनिने मेचीनगर मुख्य हो । झापा मेचीनगर ४ का वडाध्यक्ष अर्जुन कार्कीले चार दशकदेखि मानव र हात्तीबीचको द्वन्द्व निरन्तर रहेकाले हात्तीले मान्छे मारेर र मान्छेले हात्ती मारेर समाधान नभेटिने बताए । विभिन्न अभ्यास गरिँदै आएको हात्तीलाई जंगलमा नै अल्मल्लिने विकल्पको खोजी नै उत्तम उपाय भएको उनको सुझाव छ । हात्तीले नखाने र बजारमा महँगो मूल्यमा बिक्री हुने भएकाले अन्नबालीको साटो सुपारी, मरिच र तेजपत्ता खेती धमाधम विस्तार गरिनु अर्को विकल्प भएको उनको सुझाव छ ।
कोशी प्रदेशको झापा जिल्लास्थित जलथल जंगलमा हालपनि झण्डै १५ वटाको संख्यामा रैथाने हात्तीहरु रहेको र बेलाबेलामा भारतबाट आउने हात्तीले झापा, मोरङ र सुनसरीका जंगल आसपासका बस्तीहरुमा क्षति गर्ने गरेको छ ।
जिल्लामा डेढ वर्षको अवधिमा हात्ती आक्रमणबाट १२ जनाको ज्यान गएको छ भने १३ जना घाइते भएका छन् । घरमा सुतिरहेको अवस्थामा, बिहानको हिँडाइका क्रममा र जंगलमा घाँस दाउरा काट्ने क्रममा हात्ती आक्रमणबाट उनीहरुको ज्यान गएको हो । डिभिजन वन कार्यालयका अधिकृत ऋषि पराजुलीका अनुसार २०८० को वैशाखदेखि हालसम्म एक गैरनेपालीसहित छ जनाको हात्ती आक्रमणमा ज्यान गएको छ भने छजना घाइते भएका थिए । यसैगरी, २०७९ मा सात जनाको मृत्यु र आठजना घाइते भएको उनले जानकारी दिए ।
प्रदेश….. डेढ वर्षको अवधिमा छ हात्ती मरेको तथ्यांक वन कार्यालयमा रहेको छ । गत वर्ष तीन र चालु आर्थिक वर्षमा तीन गरी छ हात्ती मरेका हुन् । डिभिजन वन कार्यालयको तथ्यांकअनुसार २०६८ देखि २०८० पुस २० सम्ममा झापामा ५८ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । त्यसमा सात गैरनेपाली पनि छन् । एक दशकमा ७५ जना हात्तीको आक्रमणमा घाइते भएको वन कार्यालयले जनाएको छ ।
पूर्वी तराइका जिल्लाहरु चार दशकदेखि मानव र हात्तीबीचको द्वन्द्व निरन्तर छ । मेचीपारी भारतमा महानन्द वन्यजन्तु निकुञ्ज छ । पश्चिमबंगालको वन्यजन्तु संरक्षण गरिने सो जंगलमा आसामदेखि आउने हात्तीले बासस्थान बनाउने गरेका छन् । त्यहाँ दिनभर आराम गर्ने हात्तीको बथान साँझ परेपछि आहारको खोजीमा सीमा तरेर बाहुनडाँगी हुँदै नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन् । चार दशकदेखि गुज्रिरहेको जंगली हात्ती र मानवबीच द्वन्द्वको कहिल्यै नसिद्धिने यो सिलसिलाबाट अहिले पनि झापा, मोरङ र सुनसरीका बासिन्दा आक्रान्त छन् ।