दशैंपछिको अपेक्षा !

यसपालिको बडादशैँ नेपालीहरूले सुख(दुःख, हर्ष(विस्मात् र आ(आफ्ना परिस्थितिबीच मनाए । केही दिनअघि घरआँगनमा देखिएको चहलपहल, आफन्तहरूको जमघट, रातो टीका र पहेँलो जमराले सजिएका निधार, ठूलाबडाको आशीर्वाद र परिवारसँगको भेटघाट अहिले सम्झनामा परिणत हुँदै गएका छन् । चाडपर्वको रौनकले भरिएका घरहरूमा फेरि सामान्य दिनचर्या सुरु भएको छ । कोही कर्मथलो फर्किएका छन्, कोही अध्ययनमा जुटेका छन् भने कोही व्यवसाय, रोजगारी र दैनिक जिम्मेवारीमा व्यस्त हुन थालेका छन् ।
दशैँ सकिए पनि यसले दिएका सम्झना र अनुभूतिहरू मनमा जीवित छन् । जीवनमा खुसीका क्षणहरू आउँछन्, केही समय आनन्दित बनाउँछन् र समयसँगै बितेर जान्छन् । तर तिनले छोडेका आत्मीयता, सिकाइ र भावनाहरू लामो समयसम्म रहिरहन्छन् ।
यसपटकको दशैँ पनि पूर्णतः सुखद रहेन । केही समयअघि भएका बाढीपहिरो र प्राकृतिक विपत्तिले कतिका घर उजाडिए भने कतिले आफन्त गुमाए । दुःख र पीडाबीच पनि नेपालीहरूले आफ्नो महान् चाड मनाए । यसले जीवनमा दुःख र खुसी सँगसँगै अघि बढ्ने यथार्थलाई फेरि सम्झाएको छ ।
दशैँ नेपालीहरूको महान् पर्व मात्र होइन, संस्कृति, परम्परा, पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भावको प्रतीक पनि हो । वर्षभरि काम, व्यवसाय र अध्ययनमा व्यस्त रहनेहरूका लागि यो परिवारसँग पुनर्मिलन गर्ने विशेष अवसर हो । आमाबुबाको अनुहारमा देखिने सन्तुष्टि, दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको हाँसो र ठूलाबडाबाट प्राप्त आशीर्वादले जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउँछन् । कहिलेकाहीँ वर्षभरिका सयौँ दिनभन्दा दशैँका केही क्षण मनमा गहिरो गरी बसेका हुन्छन् ।
तर चाडपर्व सकिएपछि जीवनका वास्तविक जिम्मेवारी फेरि अगाडि आउँछन् । घरखर्च चलाउनुपर्ने हुन्छ, अधुरा काम पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ र भविष्यका सपना पूरा गर्न मेहनत गर्नुपर्ने हुन्छ । कसैलाई रोजगारीको चिन्ता छ, कसैलाई व्यवसायको भविष्यको त कसैलाई छोराछोरीको शिक्षा र परिवारको सुखसुविधाको । बाहिरबाट सामान्य देखिने प्रत्येक व्यक्तिको मनभित्र आफ्नै संघर्ष, पीडा, आशा र अपेक्षा लुकेका हुन्छन् । त्यसैले अरूको अवस्था बुझ्ने र एकअर्काप्रति सहानुभूति राख्ने बानी आवश्यक छ ।
दशैँले हामीलाई परिवार र सम्बन्धको महत्त्व बुझाएको छ भने त्यो आत्मीयता चाडपर्वमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन । ठूलाबडाको आशीर्वाद लिनु भनेको टीका लगाउने दिन मात्र सम्मान गर्नु होइन । उहाँहरूलाई समय दिनु, कुरा सुन्नु र दुःखसुख बुझ्नु पनि हाम्रो जिम्मेवारी हो । त्यसैगरी, आफन्तसँग भेटेर खुसी साटेपछि सामान्य दिनहरूमा पनि उनीहरूको हालखबर सोध्नुपर्छ । एउटा फोन, सानो सन्देश वा आत्मीयतापूर्वक सोधिएको प्रश्नले पनि कसैको मनमा खुसी ल्याउन सक्छ ।
आजको व्यस्त जीवनमा आर्थिक दबाब, प्रतिस्पर्धा र भविष्यको चिन्ताले मानिसलाई आफ्नै जिम्मेवारीमा सीमित बनाइरहेको छ । सामाजिक सञ्जालमा अरूको सफलता, घर, गाडी र घुमफिरसँग आफ्नो जीवन तुलना गर्ने प्रवृत्तिले असन्तुष्टि बढाउन सक्छ । अरूसँग तुलना गरेर दुःखी हुनुभन्दा हिजोको आफूभन्दा आज राम्रो बन्ने प्रयास गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ । कसैको सफलता छिटो आउँछ, कसैले वर्षौँ संघर्ष गर्नुपर्छ । ढिलो सफलता प्राप्त हुँदैमा मानिस असफल हुँदैन । सही दिशा, निरन्तर मेहनत, धैर्य र अनुभवबाट सिक्ने क्षमताले जीवनलाई अघि बढाउँछ ।
दशैँपछि आर्थिक अनुशासनमा फर्कनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । चाडपर्वमा खुसीका लागि खर्च गर्नु स्वाभाविक भए पनि आफ्नो क्षमताभन्दा बाहिर गएर देखावटी प्रतिष्ठाका लागि खर्च गर्नु उचित हुँदैन । चाडपर्वको खुसी खर्चको मात्राले निर्धारण गर्दैन । परिवारमा शान्ति, आपसी प्रेम र मनमा सन्तुष्टि छ भने सामान्य तरिकाले मनाइएको चाड पनि उत्तिकै सुन्दर हुन्छ । त्यसैले आम्दानी र खर्चको सन्तुलन मिलाउने, बचत गर्ने र भविष्यका लागि योजना बनाउने बानी बसाल्नुपर्छ ।
त्यस्तै, नियमित दिनचर्यामा फर्किएपछि शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । सन्तुलित भोजन, पर्याप्त आराम, नियमित शारीरिक गतिविधि र तनाव व्यवस्थापनले जीवनलाई सहज बनाउँछन् । पैसा, प्रतिष्ठा र सफलता महत्त्वपूर्ण भए पनि स्वस्थ शरीर र शान्त मनबिना तिनको पूर्ण आनन्द लिन कठिन हुन्छ ।
हामीले दशैँमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सबैको भलाइको कामना ग¥यौँ । अब ती कामनालाई व्यवहारमा उतार्ने समय आएको छ । वृद्धवृद्धाको सम्मान, असहायलाई सहयोग, बालबालिकालाई सुरक्षित वातावरण र आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारप्रति संवेदनशीलता सामाजिक परिवर्तनका आधार हुन् । सबै समस्या एकैपटक समाधान गर्न नसकिए पनि एउटा व्यक्तिले अर्को व्यक्तिको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।
देशमा रोजगारीका पर्याप्त अवसर नहुँदा धेरै युवा विदेशिन बाध्य छन् । परिवारको भविष्य निर्माण गर्ने सपना बोकेर विदेश पुगेकाहरूका लागि दशैँ परिवारसँग भेट्ने विशेष अवसर बन्यो । तर चाडपर्व सकिएपछि पुनः परिवारबाट टाढा फर्कनुपर्ने पीडा सहज हुँदैन । उनीहरूको योगदानलाई सम्मान गर्दै युवाले आफ्नै सीप र क्षमताका आधारमा स्वदेशमै सम्मानजनक जीवन बिताउन सक्ने वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक छ । देशप्रेम शब्दमा मात्र होइन, इमानदार कर्म र सामाजिक उत्तरदायित्वमा पनि देखिनुपर्छ ।
दशैँले सम्बन्धमा रहेका दूरी र मनमुटाव कम गर्ने अवसर पनि दिन्छ । गलतफहमी, अहंकार र असमझदारीका कारण टाढिएका सम्बन्ध सुधार्न संवाद, समझदारी र गल्ती स्वीकार गर्ने साहस चाहिन्छ । क्षमा माग्नु कमजोरी होइन, आफ्नो व्यवहारप्रति जिम्मेवार हुनु हो । सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गर्दा आपसी सम्मान र व्यक्तिगत सुरक्षालाई पनि महत्त्व दिनुपर्छ ।
अन्ततः दशैँ सकिएको छ, तर जीवनका सम्भावना सकिएका छैनन् । निधारको टीका र जमरा हट्लान्, आफन्तहरू आ(आफ्नो कर्मथलो फर्केलान् र दैनिक जिम्मेवारी फेरि सुरु होलान् । तर दशैँले दिएको प्रेम, आशीर्वाद र सद्भावलाई मनबाट हराउन दिनु हुँदैन । चाडपर्वले केही दिनलाई उत्सवमय बनाउँछन्, तर असल सोच, इमानदार कर्म र मानवीय व्यवहारले हरेक दिनलाई अर्थपूर्ण बनाउन सक्छन् ।
यसपालिको दशैँलाई बितेको चाडको सम्झनामा मात्र सीमित नराखौँ । बितेका दिनबाट सिकौँ, वर्तमानलाई माया गरौँ र भविष्यप्रति आशावादी बनौँ । दशैँ बिदा भयो, माया बिदा नहोस् । उत्सव सकियो, आशा नटुटोस् । आफन्तहरू टाढिए पनि आत्मीयता नघटोस् । जीवनमा समस्या आए पनि हिम्मत नहारियोस् र सफलता प्राप्त हुँदा पनि आफ्नो संस्कार तथा मानवीयता नबिर्सियोस् । यही नै दशैँपछिको जीवनले हामीलाई दिने महत्वपूर्ण सन्देश हो ।