दमक / सुजन गौतम – झापा, मोरङ, र सुनसरी जिल्लामा बसोबास गर्ने धिमाल जाति आफ्नो विशिष्ट भाषा, संस्कृति, र मौलिक जीवनशैलीका कारण परिचित छन्। धिमाल जातिको रहनसहन, वेशभूषा, र खानपानमा मौलिकता पाइन्छ। प्रकृतिपूजक यो जाति प्राकृतिक धर्ममा आस्था राख्दछ।
धिमाल जातिको इतिहास र बसोबास
धिमाल जाति पूर्वी नेपालमा माईखोलाको पूर्व र पश्चिम भागमा विभाजित छन्। पूर्वी धिमाल समुदायमा राजवंशी संस्कृतिको प्रभाव देखिन्छ। उनीहरूको परम्परागत घर माटो, काठ, र ढुङ्गाबाट निर्माण गरिन्छ।
धिमाल जातिको ऐतिहासिक बसोबासस्थलमा राजारानी, पोखरी, लेटाङ, धिमाल धुरा, नगराडुवालगायत स्थान छन्। भाषाविद्हरूले धिमाल भाषालाई भोट बर्मेली परिवारको हिमाली समूहमा राखेका छन्।परम्परागत कानुन र सामाजिक संरचना
धिमाल समाजमा न्याय र व्यवस्थापनका लागि माझी वाराङ्ग समिति रहेको छ। यो समितिमा पाँच भलाद्मी रहने चलन छ, जसमा माझी वाराङ्ग, धामी वाराङ्ग, हानुवा, पटवारी, र ओझा पर्दछन्।
२००९ सालमा भएको माझी वाराङ्गी सम्मेलनले सामाजिक सुधारका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। २०४७ सालमा धिमाल जाति विकास केन्द्र स्थापना भई झापा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दर्ता भएको थियो।
धार्मिक विश्वास र चाडपर्व
धिमाल जाति प्रकृति पूजक हुन्। उनीहरू ग्रामथानमा देवता पुज्ने गर्दछन्। सिरिजात वा जातिरी मेला खेतीपाती सुरु गर्नुअघि मनाइने महत्त्वपूर्ण चाड हो। अन्य मुख्य पर्वहरूमा पार्वा अर्गात्, सिरुवा, फागुवा, र माघे सङ्क्रान्ति पर्दछन्।
विवाह र मृत्यु संस्कार
धिमाल समुदायमा विगतमा सुपारी विवाह चलन थियो, जुन अहिले हराउँदै गएको छ। विवाहका लागि प्रेम वा मगनी विवाह प्रचलित छ। मृत्यु संस्कारमा शव गाड्ने वा जलाउने परम्परा रहेको छ।
भाषा, वेशभूषा, र सांस्कृतिक सम्पदा
धिमाल जातिको आफ्नै भाषा छ। पूर्वीय भाषिका राजवंशी भाषाबाट प्रभावित छ भने पश्चिमी भाषिका थारू बोलीसँग मिल्दछ। परम्परागत वेशभूषामा पुरुषहरूले धारी, लोखोन, र तुप्री लगाउँछन् भने महिलाहरू पेटानी लगाउँछन्।
धिमाल जातिको मौलिक संस्कृति, परम्परा, र पहिचानलाई जोगाउने प्रयासहरू भइरहेका छन्। भाषा, लोकनृत्य, बाजागाजा, र संस्कृतिक गतिविधिहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दै धिमाल समुदायले आफ्नो पहिचानलाई अझ मजबुत बनाउँदै लगेका छन्।
