विश्व राजनीतिदेखि जनजीवनसम्म प्रभाव पार्ने अमेरिकी निर्वाचनले लोकतन्त्र, अर्थतन्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको दिशा परीक्षण गर्दैछ । यसैबीच नेपाली मूलका उम्मेदवारहरूको सहभागिताले प्रवासी समुदायको राजनीतिक यात्रामा नयाँ सम्भावना देखाएको छ ।
अमेरिकामा आगामी नोभेम्बर ३ मा हुने मध्यावधि निर्वाचन केवल एउटा देशको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा होइन । विश्व अर्थतन्त्र, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, सुरक्षा र कूटनीतिक सम्बन्धमा अमेरिकाको प्रभावका कारण यस निर्वाचनप्रति विश्वभर चासो बढेको छ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको बीचमा हुन लागेको निर्वाचनले आगामी दुई वर्ष अमेरिकी सरकारको नीति निर्माण र राजनीतिक शक्ति सन्तुलन कस्तो हुनेछ भन्ने संकेत दिनेछ ।
अमेरिकाले लिने व्यापार नीति, लगानीसम्बन्धी निर्णय र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिले अन्य देशको अर्थतन्त्रलाई समेत प्रभावित गर्छ । अमेरिकी कर नीतिमा परिवर्तन हुँदा विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला र वस्तुको मूल्यमा असर पर्न सक्छ । वैदेशिक सहायता, सैन्य साझेदारी र कूटनीतिक प्राथमिकतामा आउने परिवर्तनले विभिन्न देशसँगको सम्बन्धमा नयाँ परिस्थिति सिर्जना गर्न सक्छ । त्यसैले अमेरिकी निर्वाचनलाई अमेरिकाको आन्तरिक राजनीतिक घटनाका रूपमा मात्र सीमित गरेर हेर्न सकिँदैन ।
यसपटकको निर्वाचनमा आर्थिक अवस्था, महँगी, रोजगारी, स्वास्थ्य सेवा र आप्रवासन प्रमुख बहसका विषय बनेका छन् । नागरिकले आफ्नो दैनिक जीवनमा कस्तो परिवर्तन अनुभव गरे, परिवारको खर्च धान्न कति कठिन भइरहेको छ र रोजगारीका अवसर कस्ता छन् भन्ने प्रश्नले राजनीतिक नेतृत्वको मूल्यांकन निर्धारण गर्छ । लोकतन्त्रमा निर्वाचनको वास्तविक अर्थ पनि यही हो(जनताको अपेक्षा पूरा गर्न नसक्ने नेतृत्वलाई प्रश्न गर्ने र नयाँ नीतिका लागि दबाब सिर्जना गर्ने अवसर ।
अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष राष्ट्रपति र संसद्बीचको शक्ति सन्तुलन हो । प्रतिनिधिसभा र सिनेटमा बहुमतको समीकरण परिवर्तन भएमा बजेट, कानुन निर्माण, सरकारी नियुक्ति र प्रशासनको निगरानीमा नयाँ परिस्थिति उत्पन्न हुन सक्छ । संसद्मा फरक राजनीतिक दलको प्रभाव बढ्दा राष्ट्रपतिको नीतिगत प्राथमिकता कार्यान्वयन गर्न चुनौती थपिन सक्छ । यद्यपि निर्वाचन परिणामले सबै नीतिमा तत्काल परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने हुँदैन । विद्यमान कानुन, संवैधानिक व्यवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिले पनि निर्णय प्रक्रियालाई प्रभावित गर्छन् ।
विश्व राजनीतिमा प्रभाव पार्ने यही निर्वाचन नेपाली समुदायका लागि पनि विशेष अर्थ राख्छ । यसपटक विभिन्न राज्यबाट नेपाली मूलका पाँच उम्मेदवार स्थानीय तथा राज्यस्तरीय राजनीतिमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । मेरिल्यान्डबाट ह्यारी भण्डारी र सतीश चापागाईं, न्युयोर्कबाट सरहाना श्रेष्ठ तथा न्यु ह्याम्पसायरबाट विश्वबहादुर शाह र रिकी गुरुङ चुनावी मैदानमा छन् । उनीहरू फरक निर्वाचन क्षेत्रबाट आआफ्नो जिम्मेवारीका लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् ।
यी उम्मेदवारको सहभागितालाई व्यक्तिगत राजनीतिक महत्त्वाकाङ्क्षाका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन । यो आप्रवासी समुदायको नागरिक सहभागिता, सार्वजनिक निर्णय प्रक्रियामा प्रतिनिधित्व र सामाजिक पहिचान विस्तारको संकेत पनि हो । अमेरिकामा नेपाली मूलका नागरिकले शिक्षा, व्यवसाय, स्वास्थ्य, पत्रकारिता र विभिन्न पेसामा आफ्नो स्थान बनाउँदै आएका छन् । अब राज्यको नीति निर्माण र निर्वाचित प्रतिनिधित्वमा समेत उनीहरूको उपस्थिति विस्तार हुँदै गएको छ ।
मेरिल्यान्डका ह्यारी भण्डारी सन् २०१९ देखि राज्य प्रतिनिधिका रूपमा निर्वाचित हुँदै आएका छन् । उनी तेस्रो कार्यकालका लागि प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । शिक्षा, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा, ज्येष्ठ नागरिकको सुरक्षा, सर्वसुलभ आवास र समावेशी विकास उनका प्रमुख प्राथमिकता हुन् । अमेरिकी राजनीतिमा उनको निरन्तरताले नेपाली मूलका नागरिकको प्रतिनिधित्वलाई थप परिचित बनाएको छ ।
त्यस्तै, मेरिल्यान्डकै डिस्ट्रिक्ट ७ ए बाट सतीश चापागाईं पहिलोपटक राज्य प्रतिनिधि पदमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । पत्रकारिता, व्यवसाय र सामाजिक गतिविधिमा संलग्न चापागाईंले विद्यालयमा लगानी, सडक पूर्वाधार, जीवनयापनको लागत र साना व्यवसायीका समस्यालाई प्राथमिकतामा राखेका छन् । सार्वजनिक सेवा राजनीतिक दलको प्रतिस्पर्धाभन्दा समुदायका आवश्यकतामा केन्द्रित हुनुपर्ने उनको धारणा छ ।
न्युयोर्कको मिड–हडसन भ्यालीबाट सरहाना श्रेष्ठ तेस्रो कार्यकालका लागि एसेम्बली सदस्य पदमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछिन् । जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण, सस्तो आवास, स्वास्थ्य सेवा, सार्वजनिक शिक्षा र पूर्वाधारमा लगानी उनका प्रमुख एजेन्डा हुन् । वातावरणीय मुद्दालाई स्थानीय नागरिकको जीवनस्तरसँग जोडेर हेर्नु उनको राजनीतिक अभियानको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो ।
न्यु ह्याम्पसायरबाट विश्वबहादुर शाह र रिकी गुरुङ राज्य प्रतिनिधि पदका उम्मेदवार हुन् । नेपाली सेनामा १५ वर्ष सेवा गरेपछि सन् २००२ मा अमेरिका पुगेका शाहले ट्याक्सी चालक, बीमा तथा घरजग्गा व्यवसाय र पत्रकारितामा काम गरेका छन् । शिक्षा, स्वास्थ्य, आवास, रोजगारी र साना व्यवसायीका समस्या उनका प्राथमिकतामा छन् । रिकी गुरुङको उम्मेदवारीले नेपाली मूलका नयाँ पुस्ताको राजनीतिक सहभागितालाई पनि उजागर गर्छ ।
यी उम्मेदवारका एजेन्डामा स्थानीय जनजीवनका समस्या प्रमुख रूपमा देखिन्छन् । विद्यालयको गुणस्तर, स्वास्थ्य सेवामा पहुँच, आवासको लागत, ज्येष्ठ नागरिकको सुरक्षा र साना व्यवसायको संरक्षण अमेरिकामा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायका लागि मात्र होइन, सबै नागरिकका साझा सरोकार हुन् । त्यसैले उनीहरूको राजनीतिक भविष्य समुदायको पहिचानसँगै सार्वजनिक मुद्दा समाधान गर्ने क्षमतासँग जोडिएको छ ।
अमेरिकामा नेपाली मूलका उम्मेदवार चुनावी मैदानमा उत्रनु नेपालका लागि पनि विचारणीय विषय हो । विदेशमा बसोबास गर्ने नागरिकले नयाँ समाजमा आफ्नो स्थान निर्माण गर्दै त्यहाँको लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिता जनाउन सक्छन् । मतदान, सार्वजनिक बहस र राजनीतिक नेतृत्वमा सहभागिताले नागरिक अधिकारको अभ्यासलाई बलियो बनाउँछ ।
तर उम्मेदवारको नेपाली मूल वा भाषिक पहिचान मात्रै राजनीतिक मूल्यांकनको आधार बन्नु हुँदैन । निर्वाचित प्रतिनिधिले सम्बन्धित क्षेत्रका सबै नागरिकको हितमा काम गर्नुपर्छ । उनीहरूका प्रतिबद्धता, सार्वजनिक काम, पारदर्शिता र जवाफदेहिताका आधारमा मूल्यांकन हुनु आवश्यक छ । प्रतिनिधित्वको अर्थ समुदायको नाममा पद प्राप्त गर्नु मात्र होइन, समुदायसहित सम्पूर्ण नागरिकका समस्या समाधान गर्न जिम्मेवारी लिनु पनि हो ।
अमेरिकी निर्वाचनको विश्वव्यापी प्रभाव र नेपाली मूलका उम्मेदवारको सहभागितालाई जोडेर हेर्दा लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण पक्ष स्पष्ट हुन्छ–राजनीतिक निर्णयको प्रभाव विश्वव्यापी हुन सक्छ, तर त्यसको आधार नागरिकको दैनिक जीवन र सहभागितामै हुन्छ । विश्वले अमेरिकी निर्वाचनलाई शक्ति सन्तुलन, अर्थतन्त्र र विदेश नीतिको दृष्टिले हेरिरहेको छ । नेपाली समुदायका लागि भने यो प्रतिनिधित्व, नागरिक सहभागिता र भावी पुस्ताको राजनीतिक यात्राबारे सोच्ने अवसर हो ।
अन्ततः निर्वाचनको सफलता कसले जित्यो भन्ने परिणाममा मात्र सीमित हुँदैन । निर्वाचित नेतृत्वले जनताको जीवनमा कस्तो परिवर्तन ल्यायो, फरक समुदायलाई कति समेट्यो र लोकतान्त्रिक संस्थाप्रति नागरिकको विश्वास कति बलियो बनायो भन्ने कुराले त्यसको वास्तविक अर्थ निर्धारण गर्छ । अमेरिकी राजनीतिमा नेपाली मूलका उम्मेदवारहरूको सहभागिता यही लोकतान्त्रिक यात्राको एउटा महत्वपूर्ण अध्याय हो ।
