विराटनगर । नेपाली समाजका ठूला चाड दशैं र तिहार यस वर्ष पनि कोशी प्रदेशमा उत्साह, भेटघाट र उल्लासका साथ मनाइए । बजारमा किनमेलको चहलपहल, गाउँ फर्किने यात्रुको भीड, मठमन्दिरमा पूजाआजा, देउसी–भैलो र पारिवारिक जमघटले प्रदेशका १४ वटै जिल्लामा चाडपर्वको रौनक छायो । तर उत्सवको यो वातावरणसँगै दुर्घटना, आत्महत्या, कुटपिट, आगलागी, जुवातास र अवैध पटका कारोबारका घटनाले चाडपर्वको अर्को तस्बिर पनि देखाए । प्रहरीका अनुसार समग्रमा सुरक्षा अवस्था सन्तोषजनक रहे पनि विभिन्न घटनामा भएको मानवीय क्षति भने गम्भीर छ ।
कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार दशैंको फूलपातीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म १० दिनको अवधिमा प्रदेशका १४ जिल्लामा विभिन्न प्रकृतिका २२५ घटना भएका थिए । ती घटनामा ५७ जनाको मृत्यु भयो भने ६५ जना घाइते भए । घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा ५९ जना पक्राउ परेका थिए । प्रहरीको विवरणअनुसार यस अवधिमा झुण्डिएर आत्महत्या तथा त्यससँग सम्बन्धित ४४ घटनामा ४० जनाको मृत्यु भएको थियो । कुटपिटका ३६ घटनामा ३१ जना घाइते भए भने २८ जना पक्राउ परे । विष सेवनका २४ घटनामा तीन जनाको मृत्यु र ११ जना घाइते भए । आगलागीका २३ घटनामा एक जनाको मृत्यु र दुई जना घाइते भएको प्रहरीले जनाएको छ । धारिलो हतियार प्रहारका १४ घटनामा एक जनाको मृत्यु र ११ जना घाइते भएका थिए ।
सडक दुर्घटना दशैं अवधिको सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्षमध्ये एक बन्यो । नेपाल प्रहरी राजमार्ग सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्यालय इटहरीका अनुसार घटस्थापनादेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म कोशी प्रदेशमा ४१३ वटा सवारी दुर्घटना भए । ती दुर्घटनामा २२ जनाले ज्यान गुमाए भने ७४६ जना घाइते भए । घाइतेमध्ये ३६ जनाको अवस्था गम्भीर थियो । जिल्लागत रूपमा मोरङमा सबैभन्दा धेरै १७० दुर्घटना भए, जसमा चार जनाको मृत्यु र २९१ जना घाइते भए । सुनसरीमा ८७ दुर्घटना हुँदा १० जनाको मृत्यु र १५६ जना घाइते भए । झापामा ८४ दुर्घटनामा चार जनाको मृत्यु र १३९ जना घाइते भए भने उदयपुरमा ३३ दुर्घटनामा चार जनाले ज्यान गुमाए । इलाम, पाँचथर, खोटाङ, ओखलढुंगा, संखुवासभा र ताप्लेजुङमा पनि दुर्घटना भए । मोरङमा दुर्घटनाको संख्या बढी देखिए पनि मानवीय क्षति सुनसरीमा सबैभन्दा बढी भयो ।
सुनसरी र मोरङका मुख्य राजमार्ग तथा सहरी सडकमा चाडपर्वको समयमा सवारी चाप बढ्नु, तीव्र गति, लापरबाही र ट्राफिक नियम उल्लङ्घन दुर्घटनाका जोखिम हुन् । इटहरी पूर्व–पश्चिम राजमार्ग र कोशी राजमार्ग जोडिने प्रमुख केन्द्र भएकाले यहाँको सडक सुरक्षा विशेष महत्त्वको विषय बनेको छ । दशैं अवधिमा ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने दुई हजार ४५७ सवारीसाधनलाई कारबाही गरी २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन गरिएको थियो । दुर्घटनामा मानवीय क्षतिसँगै सवारीसाधन र सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिमा समेत क्षति पुग्ने भएकाले सडक सुरक्षालाई चाडपर्वमा मात्र होइन, नियमित प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ ।
चाडपर्वमा जुवातासको विकृति पनि उल्लेख्य रूपमा देखियो । दशैंको समयमा सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका–१८ नयाँटोलबाट जुवातास खेलिरहेको अवस्थामा पाँच जना पक्राउ परेका थिए । उनीहरूको साथबाट तीन लाख ७१ हजार १० रुपैयाँ नगद र तीन बुक तास बरामद भएको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ । त्यस्तै, झापाको अर्जुनधारा नगरपालिका–५ बाट जुवातास खेलिरहेको अवस्थामा छ जना पक्राउ परेका थिए । तिहारका बेला देशका १० जिल्लाका १५ स्थानबाट जुवातास तथा कौडा खेलिरहेका अवस्थामा ११० जना पक्राउ परे । उनीहरूको साथबाट १३ लाख ४९ हजार ९४१ रुपैयाँ नगद, तास र कौडा बरामद भएको थियो । तीमध्ये धनकुटाको पाख्रीबास नगरपालिका–९ बाट सात जना पक्राउ परेका थिए । यसले जुवातासको समस्या कोशीका जिल्लामा पनि चाडपर्वसँगै देखिने गरेको पुष्टि गर्छ ।
तिहार र छठलाई लक्षित गर्दै पटका तथा विस्फोटक पदार्थको ओसारपसार रोक्न पनि सुरक्षा निकायले निगरानी बढाएका थिए । कोशी प्रदेश प्रहरीले सीमा नाका तथा विभिन्न स्थानमा तालिमप्राप्त कुकुरसहित चेकजाँच गर्दा करिब १० लाख सात हजार रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका पटका बरामद गरी नष्ट गरेको जनाएको छ । सशस्त्र प्रहरीले चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि कात्तिक २० गतेसम्म कोशी प्रदेशबाट ११ लाख ४९ हजार ३५० रुपैयाँ बराबरका अवैध पटका नियन्त्रणमा लिएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ । पटका पड्काउँदा आगलागी, चोटपटक, ध्वनि प्रदूषण र सम्पत्तिमा क्षति पुग्न सक्ने भएकाले यसको नियन्त्रण आवश्यक देखिन्छ ।
चाडपर्वलाई शान्तिपूर्ण बनाउन कोशी प्रदेश प्रहरीले १४ वटै जिल्लामा आठ हजार १३३ भन्दा बढी प्रहरी परिचालन गरेको थियो । यात्रुको सुरक्षाका लागि ७२ स्थानमा यात्रु सहायता कक्ष स्थापना गरिएको थियो । त्यस्तै, ४५३ क्विक रेस्पोन्स टिम, १५ स्ट्राइकिङ टोली, ९८ मोबाइल गस्ती, २१५ स्थानमा पैदल गस्ती र ५०३ स्थानमा सुरक्षा पिकेट परिचालन गरिएको थियो । मुख्य बजार, चोक तथा भीडभाड हुने स्थानमा सीसीटीभी र आवश्यकताअनुसार ड्रोनबाट निगरानी गरिएको थियो । राजमार्गमा संयुक्त ट्राफिक जाँच, सीमा क्षेत्रमा चेकजाँच र धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलमा सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको प्रहरीले जनाएको छ ।
