दमक । झण्डै तीन दशकदेखि इजरायली राजनीतिमा प्रभावशाली उपस्थिति जनाउँदै आएका बेन्जामिन नेतान्याहुको लामो राजनीतिक वर्चस्व अन्त्य हुने सम्भावना बढेको छ । इजरायलका राष्ट्रपति इसाक हर्जोगले विपक्षी नेता गादी आइजेनकोटलाई नयाँ सरकार गठन गर्ने जिम्मेवारी दिएका छन् । यससँगै नेतान्याहुको प्रधानमन्त्री पदबाट बहिर्गमन हुने र इजरायलको राजनीतिमा नयाँ नेतृत्व स्थापित हुने सम्भावना देखिएको छ ।

राष्ट्रपति हर्जोगले आइतबार (नोभेम्बर ८) आइजेनकोटलाई औपचारिक रूपमा सरकार गठनको जिम्मेवारी सुम्पिएका हुन् । यसअघि भएको राजनीतिक दलहरूसँगको परामर्शमा संसद्का १२० सांसदमध्ये ६७ जनाले आइजेनकोटको पक्षमा समर्थन जनाएका थिए । वर्तमान प्रधानमन्त्री नेतान्याहुको पक्षमा भने ४६ सांसदले मात्रै समर्थन गरेका थिए । सात सांसद रहेको एउटा दलले कुनै पनि नेताको पक्षमा सिफारिस गरेको थिएन ।

सरकार गठनका लागि संसद्‌मा कम्तीमा ६१ सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ । आइजेनकोटले सरकार गठनका लागि २८ दिनको समय पाउनेछन् । आवश्यक परे राष्ट्रपतिले थप १४ दिन समय दिन सक्ने व्यवस्था छ । यसरी उनले बढीमा ४२ दिन अर्थात् छ हप्ताभित्र सरकार गठनको प्रयास गर्नुपर्नेछ ।

तीन दशकको राजनीतिक यात्रामा नेतान्याहु

बेन्जामिन नेतान्याहु इजरायलको सबैभन्दा लामो समय प्रधानमन्त्री पद सम्हाल्ने नेतामध्ये एक हुन् । सन् १९९६ जुन १८ मा पहिलोपटक प्रधानमन्त्री बनेका उनी त्यसयता केही अवधिबाहेक निरन्तर इजरायली राजनीतिमा प्रभावशाली रहँदै आएका छन् ।

उनको पहिलो कार्यकाल सन् १९९६ देखि १९९९ सम्म रह्यो । त्यसपछि सन् १९९९ मा उनी सत्ताबाट बाहिरिए र एहुद बाराक प्रधानमन्त्री बने । नेतान्याहु सन् २००९ मा पुनः प्रधानमन्त्री बनेर सन् २०२१ सम्म लगातार १२ वर्ष सरकारको नेतृत्व गरे ।

सन् २०२१ मा बनेको नयाँ राजनीतिक गठबन्धनका कारण उनी सत्ताबाट बाहिरिए । त्यस अवधिमा नफ्ताली बेनेट र याइर लापिडले आलोपालो प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले । तर, नेतान्याहु लामो समय विपक्षमा बस्नुपरेन । सन् २०२२ डिसेम्बरमा उनी पुनः प्रधानमन्त्री बने ।

यसरी सन् १९९६–१९९९, २००९–२०२१ र डिसेम्बर २०२२ देखि हालसम्म गरी उनले झण्डै १९ वर्ष प्रधानमन्त्रीका रूपमा बिताइसकेका छन् । बीचमा सन् १९९९ देखि २००९ र सन् २०२१ देखि २०२२ सम्म उनी प्रधानमन्त्री पदमा थिएनन् ।

आइजेनकोटलाई ६७ सांसदको समर्थन, तर सरकार गठन सहज छैन

इजरायलको संसद्‌मा आइजेनकोटलाई समर्थन गर्ने गठबन्धनमा चार यहुदी राजनीतिक दल र दुई अरब राजनीतिक दल छन् । चार यहुदी दलसँग ४८ र दुई अरब दलसँग १९ गरी कुल ६७ सांसदको समर्थन देखिएको छ ।

तर, यही समर्थनलाई सरकार गठनको सुनिश्चित आधार मान्न सकिने अवस्था छैन । आइजेनकोटको पक्षमा उभिएका यहुदी दलहरूमध्ये तीन दल अरब राजनीतिक दलसँग मिलेर सरकार गठन गर्न इच्छुक देखिएका छैनन् । अर्कोतर्फ आइजेनकोटले पनि निर्वाचन अभियानका क्रममा अरब दललाई सरकारमा सहभागी गराउने विषयमा असहमति जनाएका थिए ।

यद्यपि नेतान्याहुलाई सत्ताबाट हटाउने उद्देश्यले अरब दलहरूले आइजेनकोटलाई समर्थन गरेका छन् । उनीहरूको समर्थन सरकारमा प्रत्यक्ष सहभागिताका लागि हो वा संसद्‌बाहिरबाट सरकारलाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले हो भन्ने विषयले आगामी राजनीतिक समीकरण निर्धारण गर्नेछ ।

नेतान्याहुको सत्ता कमजोर हुनुका कारण

यसपटकको निर्वाचनपछि नेतान्याहुको राजनीतिक गठबन्धनले संसद्‌मा बहुमत गुमाएको छ । उनको पक्षमा रहेको दक्षिणपन्थी तथा धार्मिक दलहरूको गठबन्धनसँग ५३ सिट रहे पनि राष्ट्रपतिसमक्ष समर्थन जनाउने क्रममा ४६ सांसद मात्रै उनको पक्षमा उभिए ।

अर्कोतर्फ आइजेनकोटले नेतृत्व गरेको विपक्षी धारले अरब दलको समेत समर्थन पाउँदा ६७ सांसदको सिफारिस प्राप्त गरेको छ । यसले लामो समयदेखि इजरायली राजनीतिमा निर्णायक भूमिका खेल्दै आएका नेतान्याहुलाई ठूलो राजनीतिक धक्का दिएको छ ।

यद्यपि आइजेनकोटका लागि पनि सरकार गठन चुनौतीपूर्ण छ । अरब दलको समर्थन कायम राख्ने कि अन्य यहुदी राजनीतिक दलहरूसँग सहमति खोज्ने भन्ने विषयमा उनले कठिन निर्णय लिनुपर्नेछ । संसद्‌मा ६१ सांसदको सुनिश्चित समर्थन जुटाउन नसकेमा सरकार गठनको प्रयास असफल हुन सक्छ ।

आइजेनकोट असफल भएमा राष्ट्रपति हर्जोगले नेतान्याहुलाई पुनः सरकार गठनको अवसर दिन सक्नेछन् । अन्यथा इजरायलमा नयाँ निर्वाचनको सम्भावना पनि रहन सक्छ ।

यसर्थ, नेतान्याहुको लामो राजनीतिक यात्रामा अहिले देखिएको सत्ता संकटलाई इजरायलको राजनीतिमा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा हेरिएको छ । आइजेनकोटले संसद्‌मा बहुमत जुटाउन सकेमा झण्डै दुई दशकदेखि इजरायली राजनीतिमा हावी नेतान्याहुको प्रधानमन्त्री यात्रा अन्त्य हुनेछ ।